خبرگزاری صدای افغان(آوا)-قم: مرکز فعالیت‌های فرهنگی اجتماعی تبیان با همکاری انجمن فقه و اصول مدرسه حجتیه قم، نشست علمی با موضوع «بررسی تأثیر رسانه، هنر و فضای مجازی در کنشگری مسئولانه زن» را در دفتر این مرکز در قم برگزار کرد.

این نشست با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدمحمدمحسن میرمرشدی، دبیر فلسفه، هنر و ارتباطات مجمع عالی حکمت و کارشناس این حوزه، به بحث و تبادل نظر درباره اهمیت رسانه‌ها و نقش زنان در استفاده مسئولانه از فضای مجازی و هنر اختصاص یافت.

در این نشست کارشناسی، اهمیت بی‌بدیل رسانه‌ها و فضای مجازی به عنوان ابزاری قدرتمند در شکل‌دهی رفتارهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی به ویژه نقش تأثیرگذار زنان به عنوان محور خانواده و جامعه مطرح شد.

در این نشست از فرصت‌های بی‌نظیر فضای مجازی در ترویج ارزش‌های دینی و اخلاقی گرفته تا تهدیدات نفوذ سبک زندگی غربی و فردگرایی، ابعاد مختلف این موضوع به بحث گذاشته شد و ضرورت آموزش سواد رسانه‌ای، تولید محتوا و مواجهه هوشمندانه با رسانه‌ها برای تحقق کنشگری مسئولانه زنان برجسته گردید.

اهمیت رسانه در جهان معاصر
در ابتدای نشست، دکتر میرمرشدی با تأکید بر جایگاه ویژه رسانه در دنیای امروز، به نقل قولی از حضرت آیت‌الله جوادی آملی (مدظله‌العالی) اشاره کرد که به تبیین اهمیت زبان و ابزارهای ارتباطی در هر دوره تاریخی می‌پردازد. ایشان خاطرنشان کردند که در زمان حضرت موسی (ع) جادوگری رواج داشت و خداوند حضرت موسی (ع) را با معجزاتی همچون عصا مبعوث کرد که شبیه جادوگری بود.

وی در ادامه نقل قول از آیت‌الله جوادی آملی افزود: در دوران حضرت عیسی (ع) بیماری‌های فراوان وجود داشت و معجزات آن حضرت به شفا و زنده کردن مردگان اختصاص داشت. در زمان پیامبر اسلام (ص) ادب و خطابه رواج داشت و قرآن کریم به عنوان نثری بسیار فصیح و زیبا نازل شد. ایشان این روند را به زبان امروز جامعه مرتبط کردند و بیان داشتند که زبان امروز مردم، زبان رسانه است.

دبیر فلسفه، هنر و ارتباطات مجمع عالی حکمت تاکید کرد: با پیشرفت فناوری و توسعه فضای مجازی، رسانه‌ها تبدیل به ابزاری قدرتمند برای انتقال پیام و شکل‌دهی به افکار عمومی شده‌اند. این ابزارها نه تنها در حوزه فرهنگ و هنر بلکه در سیاست، اقتصاد و زندگی روزمره نیز تأثیرگذارند.

دکتر میرمرشدی اشاره کرد که برای کنترل رفتار افراد، باید ذهن آنها را کنترل کرد و این کنترل از طریق مدیریت ورودی‌های ذهنی و محتواهای رسانه‌ای امکان‌پذیر است.

قدرت و نقش شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی
دکتر میرمرشدی به نمونه‌هایی عینی در این زمینه پرداخت و به خرید شبکه اجتماعی توییتر توسط ایلان ماسک و تغییر نام آن به ایکس اشاره کردند و این امر را نمونه‌ای از نفوذ و قدرت سرمایه‌داران بزرگ در فضای رسانه‌ای و فضای مجازی دانست. وی اشاره کرد که شخصیت‌های سیاسی مطرحی مانند دونالد ترامپ رئیس‌جمهور امریکا، شبکه‌های اجتماعی خاص خود را راه‌اندازی کرده‌اند تا مستقیماً با مخاطبانشان ارتباط برقرار کنند.

وی در نمونه دیگری، به حمایت مالی رژیم اسرائیل از اینفلوئنسرها و تأثیرگذاری آنها بر فضای مجازی اشاره کرد که نشان‌دهنده اهمیت بالای رسانه‌ها در جلب توجه و هدایت افکار عمومی است. برای مثال، اسرائیل برای هر پست حمایت‌کننده از خود در فضای مجازی مبلغ هفت هزار دالر پرداخت می‌کند که این نوع تبلیغات به مراتب مهم‌تر از استفاده از موشک و جنگ نظامی است.

رسانه به عنوان ابزاری برای انتقال پیام
دکتر میرمرشدی در ادامه توضیح داد که رسانه در ذات خود وسیله‌ای برای انتقال پیام است و انواع رسانه‌ها از کاغذ و کتاب گرفته تا شبکه‌های اجتماعی و بازی‌های رایانه‌ای، همه به عنوان رسانه در زندگی ما جاری‌اند. وی بیان کرد که رسانه‌ها می‌توانند رفتارهای مختلفی را در جامعه شکل دهند؛ از رفتارهای مخرب گرفته تا کنشگری مسئولانه.

دبیر فلسفه، هنر و ارتباطات مجمع عالی حکمت افزود: کنشگری مسئولانه به معنای فعالیت‌های مؤثر و هدفمند برای تغییرات مثبت در جامعه است که می‌تواند از طریق رسانه‌ها هدایت و حمایت شود. در این میان، نقش زن به عنوان هسته اصلی خانواده و اجتماع بسیار تعیین‌کننده است. برخلاف برخی دیدگاه‌های مردسالارانه، زنان و بانوان جامعه نقش اساسی در جهت‌دهی تاریخ و تغییرات اجتماعی دارند.

اهمیت خانواده و نقش زنان در جامعه
دکتر میرمرشدی خانواده را اصلی‌ترین عنصر جامعه دانست و تأکید کرد که زن به عنوان کانون خانواده، نقش ویژه‌ای در حفظ و تقویت بنیان‌های اجتماعی دارد. وی با ذکر نمونه‌های تاریخی تأثیرگذاری زنان بر روند حوادث تاریخی و حتی جنگ‌ها، نشان داد که خانواده سالم و بانوان دلسوز می‌توانند نقش کلیدی در سازندگی جامعه ایفا کنند.

وی به ضعف بنیان خانواده‌ها در سبک زندگی مدرن اشاره کرد و تأکید کرد که سبک زندگی غربی و رسانه‌های آن منجر به تضعیف پیوندهای خانوادگی و افزایش فردگرایی شده است. این روند موجب شده است که افراد به سمت تنهایی و کاهش ارتباطات خانوادگی حرکت کنند که خود عامل بحران‌های اجتماعی فراوانی است.

بحران فردگرایی و تنهایی در جامعه مدرن
یکی از موضوعات مهم مطرح شده در سخنان وی، رشد فردگرایی و تنهایی اجتماعی بود که رسانه‌ها در ایجاد آن نقش مهمی دارند. برای نمونه، به گفته میرمرشدی، در سال‌های اخیر کشورهای توسعه یافته‌ای مانند انگلستان و جاپان وزارتخانه‌های ویژه تنهایی تأسیس کرده‌اند تا با این پدیده مقابله کنند. این وزارتخانه‌ها به خاطر افزایش شمار افراد تنها و کاهش تعاملات خانوادگی ایجاد شده‌اند.

دبیر فلسفه، هنر و ارتباطات مجمع عالی حکمت به پیش‌بینی‌های آینده‌پژوهان اشاره کرد که تا سال ۲۰۵۰ در اروپا و بسیاری از جوامع دیگر، افراد کمتر با خانواده‌هایشان زندگی خواهند کرد و حیوانات خانگی جایگزین انسان‌ها در زندگی خانوادگی می‌شوند.

رسانه و سبک زندگی غربی
دکتر میرمرشدی به نفوذ سبک زندگی غربی از طریق رسانه‌ها اشاره کرد و به مثال‌هایی همچون رواج سقط جنین و روابط آزاد در جوامع مختلف پرداخت. وی گفت که این مسائل در ابتدا در فرهنگ غرب شکل گرفت و سپس از طریق رسانه به جوامع دیگر از جمله اسلامی منتقل شده است.

به گفته دبیر فلسفه، هنر و ارتباطات مجمع عالی حکمت، مثال دیگری از این نفوذ، سخنان باراک اوباما، رئیس‌جمهور سابق امریکا بود که در آخرین سال‌های دولت خود اعلام کرد که گسترش شبکه‌های اجتماعی مانند توییتر و اندروید در خاورمیانه، خصوصاً ایران، از دستاوردهای دولت او است که هدف آن انتقال سبک زندگی غربی بوده است.

دکتر میرمرشدی افزود: در افغانستان نیز پس از تجاوز امریکا و روی کار آمدن حکومت جمهوری، رسانه‌ها به شکلی هدایت شده جوانان و بانوان را به سمت تغییر سبک زندگی سوق دادند. هدف اصلی این جریان، تضعیف خانواده مسلمان و از هم پاشیدن بنیان‌های اجتماعی است.

مواجهه با رسانه و کنشگری فعالانه
دکتر میرمرشدی در بخش مهمی از سخنان خود به طرق مواجهه با رسانه پرداخت. وی گفت که دو روش برای استفاده از رسانه وجود دارد: استفاده فعالانه و تولید محتوا توسط خود افراد و گروه‌ها، که موجب شکل‌دهی جهت‌دهی اجتماعی مثبت می‌شود؛ و یا استفاده منفعلانه و تنها مصرف محتوا که می‌تواند افراد را در برابر نفوذ منفی رسانه‌ها آسیب‌پذیر کند.

وی تاکید کرد که نقش زنان در تولید محتوا و حضور فعال در رسانه‌ها بسیار حیاتی است و باید از سناریونویسی، داستان‌نویسی، پادکست‌سازی و ساخت کلیپ‌های اجتماعی برای انتقال پیام‌های مثبت بهره گرفت.

ضعف جامعه دینی در تولید محتوای رسانه‌ای
یکی از چالش‌های مطرح شده در مطالب دکتر میرمرشدی، ضعف تولید محتوا در جامعه دینی و ارزشی بود. وی گفت که متأسفانه جامعه ما نه تنها در تولید محتوا ضعف دارد بلکه حتی در مصرف رسانه‌ای و سواد رسانه‌ای نیز ناتوان است. وی توصیه کرد که خانواده‌ها باید به دختران و فرزندان خود سواد رسانه‌ای بیاموزند و نحوه مصرف صحیح و هوشمندانه رسانه‌ها را آموزش دهند.

قدرت رسانه در تغییر نگرش‌ها و افکار عمومی
دبیر فلسفه، هنر و ارتباطات مجمع عالی حکمت با اشاره به آمار تغییر نگرش درباره موضوعاتی مانند همجنس‌گرایی در امریکا، نقش رسانه را در شکل‌دهی افکار عمومی نشان داد. به گفته وی، در سال ۲۰۰۷، ۶۹ درصد مردم امریکا مخالف قانونی شدن همجنس‌گرایی بودند، اما پس از ده سال و تأثیرگذاری رسانه‌ها، این نسبت به حدود ۵۰-۶۰ درصد موافق تغییر کرد.

سابقه اهمیت رسانه در تاریخ اسلام
دکتر میرمرشدی به اهمیت رسانه در تاریخ اسلام نیز اشاره کرد و گفت که پیامبر اکرم (ص) در زمان خودشان به شدت به نقش رسانه توجه داشتند و افراد شایسته، خوش‌صدا، خوش‌اخلاق و خوش‌برخورد را به عنوان نمایندگان اسلام در مناطق مختلف انتخاب می‌کردند. همچنین، امام حسین علیه‌السلام نیز در مسیر حرکت خود به کربلا، از رسانه زمان خود که خطابه و سخنرانی بود، به بهترین شکل بهره بردند.

وی افزود: اگر امام حسین علیه‌السلام امروز بودند قطعاً از رسانه‌های جدید و فضای مجازی به طور گسترده استفاده می‌کردند.

نقش رسانه در پیروزی معنوی کربلا
دبیر فلسفه، هنر و ارتباطات مجمع عالی حکمت با اشاره به نقش رسانه در حفظ و ترویج پیام کربلا گفت: با اینکه امام حسین (ع) و یارانش در میدان نبرد به شهادت رسیدند و خانواده‌هایشان به اسارت رفتند، پیروزی واقعی آنها در عرصه رسانه و انتقال پیام حق به جامعه بود. امام سجاد علیه‌السلام و حضرت زینب سلام‌الله علیها با هنر رسانه‌ای خود توانستند جریان حق را زنده نگه دارند و حتی کاخ یزید را متأثر کنند.

ضرورت آموزش مهارت‌های رسانه‌ای به طلبه‌ها و خانواده‌ها
دکتر میرمرشدی با بیان اهمیت آموزش مهارت‌های رسانه‌ای به طلبه‌ها، گفتند که هر طلبه باید بتواند مهارت‌هایی مانند ساخت کلیپ، تولید صوت، نوشتن متن و مدیریت رسانه را یاد بگیرد. این مهارت‌ها از ضروریات کنشگری فعال در جامعه دینی و فرهنگی امروز است.

وی بر آموزش خانواده‌ها در زمینه سواد رسانه‌ای و رژیم مصرف رسانه تأکید کردند و گفتند باید خانواده‌ها یاد بگیرند چگونه از رسانه‌ها استفاده کنند، چه محتوایی را بپذیرند و چه محتوایی را رد کنند.

چالش‌های بسته‌بندی پیام در رسانه
دبیر فلسفه، هنر و ارتباطات مجمع عالی حکمت به اهمیت بسته‌بندی پیام و انتقال مؤثر آن تاکید کرد و  با ذکر مثالی توضیح داد که محتوا بدون بسته‌بندی مناسب اثربخشی لازم را ندارد. مثل شربتی که در لیوان کثیف ریخته شود، هیچکس آن را نمی‌خورد حتی اگر طعم خوبی داشته باشد، در رسانه نیز باید پیام‌ها به شکلی زیبا و متناسب با مخاطب ارائه شود تا جذاب و مؤثر باشد. این موضوع در مورد آموزش‌های دینی، اخلاقی و اجتماعی بسیار اهمیت دارد.