خبرگزاری صدای افغان(آوا)-قم: نشست تخصصی با موضوع «مبانی فقهی دفاع از کیان اسلامی با توجه به تهاجم آمریکا و رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران» به همت مرکز فعالیت‌های فرهنگی اجتماعی تبیان در قم و انجمن علمی پژوهشی فقه و اصول و فقه قضایی با همکاری معاونت پژوهش مجتمع آموزش عالی فقه، در دفتر مرکز تبیان در قم برگزار شد.

در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر عبدالوهاب روحانی و حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدذکی موسوی به بررسی ابعاد فقهی دفاع مشروع و ضرورت دفاع از کیان اسلامی در برابر تهدیدات خارجی پرداختند.

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر عبدالوهاب روحانی، دکترای فقه و حقوق، در این نشست در ابتدا به مفهوم «دفاع» پرداخت و گفت: «دفاع در لغت به معنای دفع کردن چیزی است و در اینجا به معنای دفع تعرض است. مشروع بودن دفاع به این معنا است که از نظر شرع این دفاع قانونی و پذیرفته شده باشد.»

وی ادامه داد: «دفاع مشروع حقی است که شخص در موقعیتی که در معرض تهاجم قرار می‌گیرد، با استفاده از آن حق، از خود دفاع می‌کند. این حق، هم در قوانین حقوق بین‌الملل و هم در شریعت اسلام، پذیرفته شده است.»

روحانی افزود: «دفاع مشروع زمانی مشروع است که تجاوز بالفعل صورت گرفته یا به طور ظاهری نشان داده شود که تهاجم قریب‌الوقوع است، همانطور که در مورد تهاجم آمریکا به ایران، در حال حاضر دفاع ایران از خود کاملاً مشروع است.»

حجت‌الاسلام روحانی همچنین تأکید کرد که «هدف نهایی دفاع مشروع، صیانت از حقوق انسانی است که در نظام‌های مختلف، از جمله در شریعت اسلامی، مورد توجه قرار گرفته است.»

وی سپس به آیات قرآن کریم اشاره کرد و گفت: «در سوره مائده آمده است: “من قتل نفساً بغير نفس أو فساد في الأرض فَكأنما قتل الناس جميعاً.” این آیه نشان می‌دهد که دفاع از نفس انسان‌ها، از حقوق اساسی بشر است.»

حجت‌الاسلام روحانی به آیه دیگری اشاره کرد که می‌فرماید: «وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ»، و توضیح داد که «قصاص نه تنها جنبه فردی دارد بلکه دارای جنبه اجتماعی است که موجب حفظ امنیت و عدالت در جامعه می‌شود.»

وی به دو شرط اساسی در دفاع مشروع اشاره کرد: «اول، ضرورت دفاع است؛ به این معنا که باید در موقعیتی قرار بگیریم که هیچ راهی جز دفاع وجود نداشته باشد. و دوم، تناسب دفاع با تجاوز است؛ به این معنا که دفاع باید به اندازه تجاوز و متناسب با آن باشد.»

روحانی گفت: «این یکی از ویژگی‌های استثنایی اسلام است که با عدالت حتی با متجاوزین رفتار می‌کند. مثلا در جنایت مدرسه میناب دانش آموزان بیگناه را از بین بردند، اگر تناسب در دفاع را نسنجیم، اینجا ایران این حق را دارد که یک مدرسه اسراییلی یا آمریکایی را از بین ببرد، اما ندیدیم که یک بار مدرسه‌ای در حمله‌ی ایران مورد هدف قرار گرفته باشد.»

وی در ادامه به برخی از جنایات آمریکا و رژیم صهیونیستی اشاره کرد و افزود: «دفاع ایران از خود در برابر این تجاوزات کاملاً مشروع است، زیرا با هدف حفظ امنیت ملی و حقوق انسانی صورت می‌گیرد.»

حجت‌الاسلام روحانی همچنین به مبانی فقهی دفاع مشروع اشاره کرد و گفت: «یکی از مبانی دفاع مشروع، استقلال‌طلبی و نفی سلطه کفار است که در قرآن آمده است: “و‌لن یجعل الله لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا”‌ همچنین، وی به قاعده فقهی «قاعده اقدام» و «قاعده مقابله به مثل» اشاره کرد و توضیح داد: «این قواعد به ایران اجازه می‌دهند که در مقابل اقدام تجاوزگرانه دشمن دفاع مشروع انجام دهد.»

وی با اشاره به قاعده «حفظ نظام» نیز گفت: حفظ نظام یکی از قواعد مسلم در فقه است که دو تفسیر مختلف از آن وجود دارد. یکی از این تفاسیر این است که «نظام» به ساختار کلی جامعه اشاره دارد که انسان به واسطه آن سعادت و رفاه خود را تأمین می‌کند. در رأس این نظام نیز فقیه جامع‌الشرایط قرار دارد.

روحانی افزود: تفسیر دیگر این است که مراد از «نظام» به نوع انسان و حفظ نوع انسانی اشاره دارد؛ به این معنا که حفظ نظام در واقع به معنای حفظ انسان‌ها و تکریم حقوق فردی و اجتماعی آنهاست. در این چارچوب، هرگونه اخلال در این نظام حرام است.

حجت‌الاسلام روحانی خاطرنشان کرد: افرادی که خواسته‌اند در نظام جمهوری اسلامی ایران اخلال ایجاد کنند یا آن را از بین ببرند، از روش‌های مختلف استفاده کرده‌اند. آنها ابتدا از ابزارهایی مانند زر و تطمیع بهره بردند، سپس به تزویر و فریب روی آوردند و در نهایت، زمانی که نتواستند از این راه‌ها به هدف خود برسند، از ابزار قدرت نظامی بهره گرفتند.

به گفته روحانی، در این زمینه، ترامپ تهدید کرده بود که «من یک تمدن را از بین می‌برم»، که خود این سخن به نوعی اقرار به وجود یک تمدن چند هزار ساله در ایران است. اما در نهایت، او مجبور شد به توافق تن دهد.

در ادامه، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدذکی موسوی، معاون نمایندگی مرکز تبیان در قم، به ابعاد مختلف فقهی دفاع از کیان اسلامی پرداخت.

وی نخست به قاعده «نفی سبیل» در قرآن اشاره کرد و گفت: «خداوند در قرآن می‌فرماید: “و‌لن یجعل الله لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلًا” به این معنا که هیچ راهی برای تسلط کفار بر مسلمانان قرار داده نشده است. بنابراین، دفاع از کیان اسلامی در برابر سلطه‌گری کفار، واجب است.»

وی همچنین بر ضرورت حفظ عزت مسلمانان تأکید کرد و افزود: «بر اساس آیه‌ای از قرآن، مسلمانان باید عزت داشته باشند و هیچ‌گاه نباید اجازه دهند که دشمنان، عزت مسلمین را از بین ببرند. لذا، دفاع از کیان اسلامی و عزت مسلمانان در برابر دشمنان واجب است.»

حجت‌الاسلام موسوی به بحث فساد و ضرورت مبارزه با آن در جامعه اسلامی نیز اشاره کرد و گفت: «در قرآن آمده است که مسلمانان باید در برابر فساد در جامعه اقدام کنند تا از کیان اسلامی محافظت شود. این امر به‌ ویژه در برابر دشمنان اسلام و کسانی که می‌خواهند نظام اسلامی را تضعیف کنند، اهمیت دارد.»

وی همچنین به لزوم دفاع از دین اسلام اشاره کرد و گفت: «امروز ایران به عنوان ام‌القرای جهان اسلام و مرکز معارف دینی، هدف تهاجم دشمنان قرار گرفته است. بر همین اساس، دفاع از کیان اسلامی و دین اسلام در برابر این تهدیدات ضروری است.»

حجت‌الاسلام موسوی به دفاع از مظلوم اشاره کرد و گفت: «امروز جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدات خارجی و تهاجمات آمریکا و رژیم صهیونیستی در موقعیت مظلوم قرار دارد. بر اساس آیات قرآن، دفاع از مظلومین واجب است و بنابراین دفاع از جمهوری اسلامی ایران نیز واجب است.»