در یک نشست رسمی، جمعی از نمایندگان مهاجرین افغانستانی مقیم خراسان رضوی با معاون امنیتی والی/استاندار و مدیر کل امور اتباع و مهاجرین خارجی ولایت/استان خراسان رضوی دیدار و گفت‌وگو کردند. این نشست روز گذشته (شنبه، ۴ اسد/مرداد) با هدف ایجاد فضای هم‌فکری، بررسی مشکلات مهاجرین، و ارائه پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت حقوقی، اجتماعی و معیشتی آنان در ولایت/ استان برگزار شد.

خبرگزاری صدای افغان (آوا) ـ مشهد مقدس: در جریان این دیدار، سیدآبادی؛ مدیر کل امور اتباع و مهاجرین خارجی ولایت/استان خراسان رضوی، با ارائه گزارشی از اقدامات انجام‌شده در حوزه ساماندهی مهاجرین، بر لزوم تبیین الگوی میزبانی جمهوری اسلامی ایران در حوزه مهاجرین و پناهندگان مطابق اصول انسانی و تجارب اجرایی تأکید کرد و گفت: این الگو باید مبنای فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی مرتبط با مهاجرین قرار گیرد و بر حفظ کرامت انسانی، حتی در فرآیندهای بازگشت، استوار باشد.

وی نقش علما را در اقناع اجتماعی و حفظ انسجام فرهنگی میان مهاجرین مهم ارزیابی کرد و خواستار مشارکت فعال‌تر نخبگان دینی در این عرصه شد.

مدیر کل اداره اتباع خراسان رضوی با اشاره به اجرای گسترده طرح تعیین‌تکلیف مهاجرین دارای سرشماری گفت: در پی تصمیم مرکز مبنی بر ساماندهی مهاجرین غیرمجاز، بیش از ۷۵۰ هزار نفر از افغانستانی‌های مقیم ایران طی چهار ماه گذشته به‌صورت داوطلبانه و قانونی به کشور خود بازگشته‌اند؛ آماری بی‌سابقه که با همکاری مردم، نهادهای خدمت‌رسان و گروه‌های جهادی محقق شد.

وی با اشاره به سابقه اقامت مهاجرین در ایران افزود: عده‌ای از مهاجرین از سال ۱۳۹۴ در طرح بازشماری شرکت کرده بودند و گروهی دیگر پس از تحولات سیاسی سال ۱۴۰۰ در افغانستان، به‌صورت موقت اجازه اقامت دریافت کرده‌اند؛ اما بر اساس تصمیم جدید، مقرر شد مهاجرینی که فاقد سند هویتی مشخص هستند، به کشورشان بازگردند و پس از اخذ گذرنامه و ویزا، به‌صورت قانونی و هدفمند وارد ایران شوند.

او با بیان اینکه دولت جمهوری اسلامی ایران در چارچوب کرامت انسانی، فرآیند بازگشت را با عزت و برنامه‌ریزی دقیق مدیریت کرده است، تصریح کرد: در مدت کوتاهی، با وجود فشارهای سنگین ناشی از جنگ 12 روزه، تعطیلی خطوط هوایی، درگیری ناوگان حمل‌ونقل با جابه‌جایی زائران حج و سایر شرایط بحرانی، توانستیم روزانه تا ۸۵۰۰ نفر را از اردوگاه‌ها به مرز منتقل کنیم. تنها در ۱۲ روز، بیش از ۱۵۳ هزار نفر از کشور خارج شدند؛ یعنی هر ساعت ۸۰۰ نفر.

رئیس اداره اتباع خراسان رضوی با اشاره به نقش مردم و جوانان جهادی ایرانی گفت: جوانان متدین ایرانی هم‌پای هم‌وطنان افغانستانی برای حفظ عزت و کرامت مهاجرین به میدان آمدند. این حرکت عظیم، جلوه‌ای از برادری و همدلی میان دو ملت ایران و افغانستان بود.

وی ادامه داد: خروجی مرز دوغارون، سهم ۷۵ درصدی از کل خروج مهاجرین کشور را به خود اختصاص داده است. این در حالی‌ست که در سال گذشته، در طول ۱۲ ماه حدود ۶۷۸ هزار نفر از کشور خارج شدند؛ اما امسال، تا پایان تیرماه/سرطان، این عدد به ۷۵۰ هزار نفر رسیده است.

وی در پایان، با اشاره به برنامه‌های آتی این اداره خاطرنشان کرد: تمام هدف ما ایجاد سازوکاری قانونی برای تردد مهاجرین، حفظ نظم اجتماعی و استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود کشور است. جمهوری اسلامی ایران طی چهار دهه گذشته همواره میزبان ملت افغانستان بوده و از هیچ کوششی برای حفظ عزت و کرامت آنان فروگذار نکرده است.

نگاه امنیتی و انسانی توأمان؛ شرط موفقیت در مدیریت مهاجرین

شمقدری؛ معاون امنیتی ولایت/استانداری خراسان رضوی نیز در این نشست، ضمن تحلیل ابعاد اجتماعی ـ امنیتی مهاجرین گفت: امنیت زمانی پایدار خواهد بود که بر پایه‌ اعتماد عمومی و احترام متقابل شکل گیرد. مرزها تنها مناطق کنترلی نیستند، بلکه می‌توانند به بستر گفت‌وگو، تعامل و تصویر سازی مثبت از ایران در سطح منطقه تبدیل شوند.

وی با اشاره به موقعیت ویژه خراسان رضوی، بر اهمیت مدیریت مسئولانه و چندوجهی موضوع مهاجرین تأکید کرد و افزود: تجربه خراسان رضوی در برخورد متوازن با مسئله مهاجرین نشان داده است که رویکرد عقلانی، منسجم و مشارکت‌محور می‌تواند بسیاری از چالش‌ها را کاهش دهد.

شمقدری با تأکید بر نگاه انسانی و اسلامی جمهوری اسلامی ایران به مهاجرین افغانستانی گفت: تلاش کرده‌ایم میزبانی جمهوری اسلامی در خراسان رضوی الگویی برای سراسر کشور باشد.

وی با استناد به حدیثی از امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام تأکید کرد: ما به‌عنوان هم‌کیش و هم‌میهن، نسبت به مهمانان خود مسئول هستیم و تا زمانی که در کنار ما هستند، باید بر اساس فرمایش پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله وسلم و منطق قرآنی، همانند اعضای یک پیکر با آنان رفتار کنیم.

وی با اشاره به اقدامات ولایت/استان خراسان رضوی در قبال مهاجرین افغانستانی افزود: شعار محوری ما «الگوی میزبانی جمهوری اسلامی» بوده و تلاش کرده‌ایم از لحظه ورود تا اعزام و بدرقه مهاجرین، رفتاری انسانی، قانونی و مسئولانه داشته باشیم. اگر کسی بطری آبی به کودکی داده، این یک اقدام انسانی و طبیعی است و نباید وارونه جلوه داده شود.

او با اشاره به برخی گلایه‌ها درباره ودیعه مسکن گفت: به همین منظور، فرصت‌هایی برای تمدید در نظر گرفته شد و رعایت حال مهاجرین در دستور کار قرار گرفت.

حجت الاسلام هاشمی راستی: با سرمایه‌گذاری در اشتغال و آموزش می‌توان موج مهاجرت از افغانستان را کنترل کرد

حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمد هاشمی راستی، مسئول دفتر مرکز فعالیت‌های فرهنگی اجتماعی تبیان افغانستان، در خراسان رضوی، در دیدار با معاون امنیتی والی/استاندار و مدیر کل امور اتباع و مهاجرین خارجی خراسان رضوی، ضمن تشریح سه عامل اصلی موج جدید مهاجرت‌ها از افغانستان، از جمله پیامدهای اشغال بیست‌ساله، فرار مدیران حکومت پیشین و محدودیت‌های آموزشی، به‌ویژه برای دختران، دو راهکار مهم برای کاهش این روند شامل تقویت اشتغال داخلی و سازماندهی علمی تحصیل دانشجویان افغانستانی در ایران ارائه کرد و آن را زمینه‌ساز جلوگیری از مهاجرت نخبگان، ثبات منطقه و توسعه پایدار دانست.

 مسئول دفتر مرکز فعالیت‌های فرهنگی اجتماعی تبیان در خراسان رضوی در این دیدار تصریح کرد که بررسی علمی و دقیق عوامل مهاجرت، برای ارائه راه‌حل‌های عملی جهت کاهش مهاجرت‌های بی‌رویه از افغانستان، ضروری است.

پیامدهای اشغال و فروپاشی حکومت پیشین
حجت‌الاسلام و المسلمین هاشمی راستی نخستین عامل مهاجرت‌های گسترده را پیامدهای ناشی از اشغال بیست‌ساله افغانستان توسط آمریکا و نیروهای ائتلاف دانست. به گفته او، در طول این سال‌ها ساختارهای فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی خاصی در کشور ایجاد شده بود که سبک زندگی مردم را در ابعاد مختلف تحت تأثیر قرار داد. با خروج ناگهانی و شکست نیروهای خارجی، ارتش افغانستان منحل، حکومت وقت سقوط و بسیاری از زیرساخت‌ها نابود شدند.

وی افزود: فروپاشی ناگهانی، رکود اقتصادی شدید، بیکاری گسترده و فقر دامنگیر، زندگی بخش وسیعی از مردم را مختل ساخت و آنان را به مهاجرت واداشت.

مهاجرت مدیران پیشین برای حفظ جان
هاشمی راستی، دومین عامل مهاجرت‌ها، فرار گسترده مدیران دولتی و نظامی حکومت پیشین بود. وی تأکید کرد: بسیاری از مسئولین پیشین به‌دلیل نگرانی از جان خود و خانواده‌های شان ناگزیر به ترک کشور شدند. در این زمینه، نهادهای مرتبط در جمهوری اسلامی ایران باید با توجه به واقعیت‌های سیاسی و اجتماعی روز، تصمیماتی مقتضی و واقع‌بینانه اتخاذ کنند.

محدودیت‌های آموزشی، به‌ویژه برای دختران
عامل سوم، به باور حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی راستی، ضعف زیرساخت‌های آموزشی، به‌ویژه محرومیت دختران از تحصیلات عالی در افغانستان است. وی اظهار داشت: بسیاری از خانواده‌ها، به‌ویژه در سال‌های اخیر، به‌دلیل فراهم نبودن شرایط تحصیل فرزندان خود، مجبور به مهاجرت شده‌اند.

راهکارهای پیشنهادی برای مهار مهاجرت
در بخش دوم سخنان خود، حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمد هاشمی راستی دو راهکار اساسی برای کاهش روند مهاجرت از افغانستان ارائه کرد و گفت: برای حل بحران بیکاری و فقر، باید یک اراده جمعی میان نهادهای مردمی، خیّرین، سرمایه‌گذاران و مؤسسات نیکوکار شکل بگیرد و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی، اقدام به تأسیس کارخانه‌ها، شرکت‌های تولیدی، احیای صنایع دستی و توسعه مشاغل خانگی شود.

وی نقش نهادهای فرهنگی و اجتماعی در بسترسازی برای تحقق این هدف را نیز بسیار مهم دانست و افزود: تا زمانی که مردم شغل و درآمد کافی برای تأمین نیازهای زندگی خود داشته باشند، میل به مهاجرت به‌شکل محسوسی کاهش خواهد یافت.

مسئول مرکز تبیان در خراسان رضوی، دومین راهکار را سازماندهی علمی و هدفمند تحصیل دانشجویان افغانستانی در ایران عنوان کرد. وی با اشاره به حضور هزاران دانشجوی افغانستانی در دانشگاه‌های ایران گفت: چنانچه این روند به‌صورت منظم و ساختار یافته هدایت شود، می‌توان مانع مهاجرت خانواده‌ها برای ادامه تحصیل فرزندان شد.

به گفته او، بسیاری از دانشجویان پس از اتمام تحصیلات خود به افغانستان بازمی‌گردند و در بخش‌های مختلف از جمله فرهنگی، اجتماعی، معدن، پزشکی، بازرگانی و دیگر عرصه‌ها، نقش‌آفرینی می‌کنند؛ مشروط بر آنکه زمینه اشتغال و فعالیت آنان در داخل کشور فراهم شود.

هاشمی راستی همچنین خاطرنشان ساخت: در صورت اجرای دقیق این طرح، از مهاجرت نخبگان علمی به غرب نیز جلوگیری می‌شود. متأسفانه، تاکنون بسیاری از نخبگان پرورش‌یافته در ایران، به‌دلیل نبود فرصت‌های شغلی، به اروپا و دیگر کشورها مهاجرت کرده‌اند و اکنون کشورهای غربی از تخصص آنان بهره می‌برند.

وی با اشاره به تجربیات مرکز تبیان در این زمینه افزود: مرکز تبیان طی سال‌های اخیر با چندین دانشگاه در شهرهای مختلف ایران همکاری داشته و از ولایات مختلف افغانستان، هر ترم شماری از دانشجویان را در رشته‌های مختلف جذب کرده است. این الگو قابل گسترش و اجرا در سطحی وسیع‌تر، هدفمندتر و ساختارمندتر از سوی نهادهای مسئول جمهوری اسلامی ایران است.

وی در پایان تأکید کرد که این سرمایه‌گذاری علمی، نه تنها موجب ارتقاء سطح علمی جوانان افغانستان خواهد شد، بلکه گامی مهم در جهت جلوگیری از مهاجرت‌های بی‌رویه، ثبات منطقه‌ای و توسعه پایدار فرهنگی خواهد بود.

در این دیدار، حاج مهدی حبیبی، حفیظ‌الله سلطانی، حجت‌الاسلام والمسلمین سید جواد وحیدی، رضایی، مولوی آخوندزاده و حاج عبدالله آرزو نیز با اشاره به شرایط پیچیده جامعه مهاجر در زمینه‌هایی همچون اقامت، آموزش، بهداشت، اشتغال، تمدید مدارک و تعامل با نهادهای دولتی، خواهان اصلاح برخی فرآیندهای اداری و تقویت حمایت‌های لازم شدند. آنان با تأکید بر همراهی همیشگی مهاجرین افغانستانی با مردم و نظام جمهوری اسلامی ایران، به‌ویژه در ولایت/ استان خراسان رضوی، خواستار توجهی ویژه به این همراهی شدند.

شایان ذکر است که در پایان این دیدار، حفیظ‌الله سلطانی؛ نماینده مهاجرین اهل‌سنت خراسان رضوی، طرحی جامع برای امورات مهاجرین به اداره‌کل اتباع و استانداری تحویل داد.

گفتنی‌ست برگزاری این جلسه، در شرایطی که مهاجرین با چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند، گامی اساسی در جهت کاهش فاصله‌ها و زمینه‌سازی برای اقدامات راهبردی و آینده‌نگر در تعامل با جامعه مهاجر محسوب می‌شود.